Kvifor gjekk det gale for Suel

Første feil ved ankomst

Tolken spurde om hav — Suel kjende berre til innsjøar

Då Suel Kassembo kom til Noreg som tenåring, blei han sett i ankomstintervju med ein tolk frå Kenya. Tolken brukte swahili-ordet bahari — hav — der han skulle ha brukt ziwa — innsjø. Suel svarte ærleg: det finst ikkje hav i Burundi. Det stemmer. Men svaret blei tolka som uvitskap om eige heimland.

Resultatet: UDI konkluderte feilaktig med at Suel ikkje kjende til geografien i Burundi, og byrja å tvile på heile historia hans.

Feil klassifisering

Flyktning blei handsama som asylsøkjar

Suel flykta frå Burundi etter at faren, som var politisk aktiv, blei drepen — og resten av familien med han. Etter flyktningkonvensjonen burde han ha blitt klassifisert som flyktning med vern mot retur. I staden blei han handsama som asylsøkjar.

Hadde han blitt rett klassifisert frå starten, ville han fått opphald — uavhengig av alder.

Språkanalyse

Han snakka feil swahili — ifølgje nokon som ikkje kjende til Buyenzi

Ein språkanalyse konkluderte med at Suel snakka swahili på ein måte som ikkje passa med Burundi. Konklusjonen: han var sannsynlegvis frå Tanzania og laug om opphavet sitt.

Det analytikarane ikkje visste: Suel sin bydel Buyenzi i Bujumbura er folkesett av ein swahilitalande muslimsk minoritet som snakkar to dialektar — tanzaniansk swahili og kongo-swahili. Ein av analytikarane var frå Kenya og kjende ikkje til denne distinkte bydelen.

Kirundi og geografi

Han talde rett. Dei sa han tok feil.

UDI bad Suel telje frå 1 til 19 på kirundi. Han gjorde det rett. Likevel blei svaret hans avvist som feil — utan grunngjeving. Det same skjedde då han blei beden om å vise korleis ein helsar på kirundi: rett svar, avvist.

I tillegg nemnde han nabobydelar i Bujumbura, mellom anna eit område alle lokalt kalla «Uarabuni» — det asiatiske kvarteret. UDI meinte dette området ikkje fanst fordi det ikkje stod på kartet med det namnet.

Alderstest og psykisk helse

Røntgenbilete erstatta barnet sitt eige ord

Suel sa han var 16 år. Han hadde ingen papir — familien var drepen, og det ville vore livsfarleg å gå heim etter dokument. UDI gjennomførte røntgenanalyse av handledd og tenner og fastslo at han var 19 år. Desse metodane har vore omstridde og kritiserte for å gje usikkert resultat — resultatet varierer med etnisitet og individ. Og handrot-røntgen har i praksis falle bort.

Same året noterte ein lege ved Vikhammer asylmottak at Suel viste tydelege teikn på PTSD (Posttraumatisk stresslidelse) etter det han hadde opplevd. Han tilrådde psykolog «så snart som råd». Mottaket skulle leggast ned, og Suel blei aldri vist vidare. Han fekk inga behandling — korkje på Vikhammer eller då han blei flytta til Ulsteinvik.

Endeleg vedtak

Utvist — men ureturnerbar

UNE fatta endeleg vedtak: Suel fekk avslag på asyl og blei utvist frå Noreg. Sidan styresmaktene ikkje trudde på at han var frå Burundi, og han ikkje hadde ID-papir, var han samstundes ureturnerbar. Han var i eit juridisk ingenmannsland.

Ein prest, Jens Prest, prøvde å hjelpe og tok kontakt med den burundiske ambassaden i Berlin for å skaffe dokument. Burundi bar preg av krigen som hadde herja i landet frå 1993–2005. Det lukkast ikkje. Norske styresmakter gjorde ingen eigne forsøk på å stadfeste identiteten til Suel.

Eit liv i Noreg

Skatt, studiar og påstandar om ukjend adresse

I desse åra bygde Suel seg eit liv. Han byrja som frivillig på Runde miljøsenter, gjekk gradvis over til fast lønn og betalte skatt. Han tok vidaregåande skule på kveldstid og byrja etter kvart å studere ved Høgskulen i Volda.

Gong på gong hevda politiet at Suel budde på «ukjend adresse». Adressa hans var søkbar på 1881 og i Posten sine system. Påstanden blei likevel brukt som argument for at han ikkje samarbeidde med styresmaktene.

Nye dokument

Fødselsattest frå Burundi. UNE ville ikkje sjå.

Advokat Eldhuset i Stavanger fekk fødselsattest og ID-dokument sendt direkte frå burundiske styresmakter. Dokumenta blei vidaresende til UNE med tilbod om å svare på spørsmål. UNE tok ikkje kontakt og gjorde inga ny vurdering av saka. At Suel skaffa fødselsattest i 2013 som ikkje vart vurdert, viser at han har samarbeidd. UDI og PU (Politiets utlendingsenhet) påstår likevel kontinuerleg at han ikkje har samarbeidd, men det er usant.

Arrestasjon

Politiet kom til Runde — utan å kjenne til papira

Politiets utlendingseining kom til Runde miljøsenter og pågreip Suel. Han blei sendt til Trandum. Då han spurde om dei hadde sett ID-papiret og fødselsattesten han hadde levert inn, svarte dei at dei ikkje visste noko om det. Advokaten hans fekk stoppa utsendinga. Suel sat på Trandum i éin månad, fekk deretter meldeplikt, og etter ei stund sa politiet at meldeplikta ikkje lenger var nødvendig.

Fella med passet

«Skaff deg ID, så ordnar det seg» — så arresterte dei han

Politiets utlendingseining gjennomførte ein samtale med Suel på Runde og oppmoda han til å kontakte den burundiske ambassaden i Berlin for å stadfeste identiteten sin. Dei sa at saka ville ordne seg om han fekk papir. Suel gjorde som han blei beden om. Ambassaden stadfesta identiteten hans og sende eit naudpass — eit Laissez-Passer — i posten.

Suel kontakta lokalt politi for hjelp til å hente det rekommanderte brevet. Dei sa dei skulle hjelpe. To vitner frå støttegruppa var til stades og kan bekrefte at dette blei sagt. I denne situasjonen påstod også politiet at dei kjende til at mor til Suel bodde i Tanzania saman med to av brørne hans, noko som ikkje er sant. Mor til Suel er død, og han har ingen brødre. Då brevet var opna i butikken og dei såg kva det innheldt, ringde dei Oslo og arresterte han på staden. Han blei sett på glattcelle i Ålesund og sendt til Trandum.

Rettssaka

Landinfo visste ikkje kva som kjenneteiknar Buyenzi

I rettssaka vitna Burundi-eksperten til Landinfo. Landinfo skal gi nøytral og korrekt informasjon om land til bruk i asylsaker. Eksperten sa mellom anna at det er usannsynleg å bu i Burundi utan å snakke kirundi flytande. Han kjende ikkje til at Buyenzi er ein bydel med ein muslimsk swahilitalande minoritet med eigne dialektar og eigne sosiale strukturar.

I tillegg klarte ikkje tolken i retten å halde følgje med eit sakkunnig vitne som snakka for fort. Feil i omsetjinga skapte tvil om ID-dokument — mellom anna blei mellomnamn og fornamn bytta om.

Kyrkjeasyl og ny dokumentasjon

Tap i tingretten. Kyrkjeasyl. Og endå meir prov.

Etter å ha tapt i tingretten blei den mellombelse forføyninga — som skulle sikre at han ikkje blei sendt ut medan saka stod på — trekt tilbake. For å unngå tvangsutsending søkte Suel kyrkjeasyl mot slutten av 2023.

I 2024 skaffa Suel ytterlegare dokumentasjon: dødsattestar for foreldre og syster, sende direkte frå rådhusarkivet i Burundi til advokaten. Den burundiske ambassaden stadfesta at samtlege dokument er korrekte. Alt Suel hadde sagt sidan 2004 blei nok ein gong stadfesta.

Høgsterett og retur

Høgsterett ville ikkje ta saka. Pågåande konflikt i Burundi.

Høgsterett avviste å handsame saka til Suel. Inga grunngjeving blei gitt. UNE meiner det er trygt for Suel å returnere til Burundi. I februar 2025 fråråda norske styresmakter alle reiser til Bujumbura og områda omkring på grunn av pågåande konflikt knytt til den etniske striden mellom hutuar og tutsiar.

Faren til Suel var politisk aktiv og blei drepen på grunn av dette. Den same konflikten ulmar framleis. Suel har ingen attlevande familie der, inga tilknyting, og har ikkje sett foten i landet sidan han var tenåring.